Να μεταφερθεί ο ΕΝΦΙΑ στους δήμους ή όχι;

Έρευνα της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΦΩΚΙΔΑΣ για τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του μέτρου που σχεδιάζει η κυβέρνηση

“Αλλάζει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των ΟΤΑ στην χώρα μας”, δηλώνουν οι υποστηρικτές.  «Ευθεία απειλή στα συμφέροντα των τοπικών κοινωνιών», αντιτείνουν οι πολέμιοί του, σε μια αντιπαράθεση ιδεών και απόψεων με έντονα πολιτικά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά.

Έρευνα-επιμέλεια: Ηλίας Τσίγκας

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΦΩΚΙΔΑ προχώρησε σε μία έρευνα στο διαδίκτυο αναζητώντας τα κυριότερα επιχειρήματα τόσο των υπέρμαχων όσο και των αρνητών της πρόθεσης Μητσοτάκη για τη μεταφορά του ΕΝΦΙΑ στους δήμους.

Διαβάσαμε πολλά άρθρα, συνεντεύξεις και τοποθετήσεις και ανθολογήσαμε τις πιο σοβαρές απόψεις και από τις δύο πλευρές. Τις παρουσιάζουμε με στόχο αφ ενός να φέρουμε το θέμα στην κορυφή της ατζέντας του διαλόγου στη δημόσια σφαίρα του τόπου μας, όπως ακριβώς δηλαδή επιβάλλεται για μια ιδιαίτερα κρίσιμη εξέλιξη για τις τοπικές κοινωνίες και αφ ετέρου προκειμένου να είναι οι δημότες των δύο ΟΤΑ ά βαθμού της Φωκίδας,επαρκώς ενημερωμένοι για ένα ζήτημα που αφορά άμεσα τις προοπτικές τους.

Το ίδιο φυσικά ισχύει και για τους συμβούλους των δήμων Δελφών και Δωρίδας, νεοεκλεγμένους ή μη.

Αλλάζει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των ΟΤΑ στην χώρα μας

“Πρόκειται για μια πραγματικά μεγάλη μεταρρύθμιση που αλλάζει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των ΟΤΑ στην χώρα μας, αφού θα τους προσφέρει ένα σημαντικό βήμα να αποκτήσουν την αυτονομία που πάντα ζητούσαν για να υλοποιήσουν δικές τους πολιτικές, ανάλογες με τις ανάγκες και τα θέλω των τοπικών κοινωνιών”, επισημαίνει ο Γιώργος Κωτσός, Πρόεδρος ΠΕΔ Θεσσαλίας και Δήμαρχος Μουζακίου Καρδίτσας και συνεχίζει: “Προφανώς, βέβαια, επιβάλλεται εξειδίκευση της πρότασης, αυστηρή κοστολόγηση και η πρόταση του πρωθυπουργού για συγκρότηση κοινής επιτροπής με την ΚΕΔΕ που θα αναλύσει όλες τις παραμέτρους του ζητήματος πριν την εφαρμογή δείχνει σοβαρότητα, υπευθυνότητα και σεβασμό στα όργανα της Αυτοδιοίκηση”.

Ένα ακόμα καίριο θετικό σημείο της πρόθεσης Μητσοτάκη σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του Προέδρου της ΠΕΔ Θεσσαλίας είναι πως θέτει σε άλλο επίπεδο τη σχέση του κράτους με τους πολίτες του προσδίδοντας στον φόρο ακίνητης περιουσίας χαρακτήρα τοπικής ανάπτυξης η οποία θα αξιολογείται και θα πιστώνεται στην αρχή που τον διαχειρίζεται. ” Μετά τη μεταφορά του ΕΝΦΙΑ στην Τοπική αυτοδιοίκηση, ουσιαστικά το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων του κάθε Δήμου θα ελέγχεται από τους δημότες, γεγονός που ενισχύει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία σχετικά με τις ληφθείσες αποφάσεις των διοικήσεων για διάθεση κονδυλίων και εκτέλεση έργων”, σημειώνει ο Δήμαρχος Μουζακίου Καρδίτσας, ενώ αναφορικά με την είσπραξη του φόρου τοποθετείται ως εξής: ” Η απουσία των κατάλληλων εισπρακτικών μηχανισμών στους σημερινούς ΟΤΑ αντιμετωπίζεται μέσω της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, η οποία θα κατανέμει το ποσό που δικαιούται ο κάθε Δήμος. Ενώ, υπάρχει πρόβλεψη εξισορρόπησης με τα ποσά που λαμβάνουν σήμερα οι Δήμοι από τους κεντρικούς αυτοτελείς πόρους και την κρατική επιχορήγηση, ώστε να εξαλειφθεί κάθε προβληματισμός για πιθανή απώλεια εσόδων κυρίως στους μικρούς ορεινούς και νησιωτικούς Δήμους”.

“Όπως είναι γνωστό κάθε μεταρρύθμιση δημιουργεί πολλούς εχθρούς. Προβάλλουν το αιώνιο κόλπο της πρόκλησης φόβου εάν για το μέλλον κλπ. το οποίο κόλπο επαναλαμβάνεται και τώρα με την ουσιαστική αποκέντρωση που εισηγήθηκε ο Αρχηγός της Ν. Δημοκρατίας, Κυριάκος Μητσοτάκης”, σημειώνει σε σχετικό άρθρο του ο Γιάννης Σκουτέρης, Δικηγόρος και πρώην Αντιδήμαρχος Χολαργού. Σχετικά με την εμπεδωμένη στην κοινή γνώμη διαφθορά που χαρακτηρίζει πολλούς από τους επικεφαλής των δήμων θα αντιτείνει: “Βέβαια οι Δήμοι κατηγορούνται ότι πρωτοστατούν στην διαφθορά χωρίς όμως να υπάρχει στατιστική βάση ή συγκεκριμένη μελέτη, ενώ δεν υπάρχει νόμος περί ευθύνης δημάρχων, ο οποίος να παραγράφει τ’ αδικήματα σ’ ένα ή δύο χρόνια”.

“Πέραν των άλλων οι τοπικοί άρχοντες έχουν άμεση και προσωπική αντίληψη των πραγματικών και εμπορικών αξιών των ακινήτων που θα φορολογούνται και οπωσδήποτε δεν θα εξομοιώνουν το ρετιρέ με το υπόγειο, με πρόσχημα τάχα την αντικειμενική αξία. Ωστόσο κάθε Δημοτική Αρχή θα μπορεί να διατηρεί σταθερό το φόρο ακινήτων περιουσίας, να τον μειώνει εφ’ όσον κρίνει ότι παρέχονται οι ίδιες υπηρεσίες με χαμηλότερη δαπάνη ή τον αυξήσει αναλόγως”, τονίζει υπεραμυνόμενος της πρότασης Μητσοτάκη και αποδίδει σε λόγους μικροπολιτικής την αντίδραση από πλευράς ΣΥΡΙΖΑ. “Με τις θέσεις της Ν.Δ. διαφωνούν ο ΣΥΡΙΖΑ και οι σύντροφοί του, οι οποίοι κάνουν λόγο για αντισυνταγματικότητα γενικά και αόριστα ή ενίσχυση των πλουσίων Δήμων έναντι των πτωχών, προσπαθώντας να κρύψουν τις ιδεολογικές αγκυλώσεις και τον συγκεντρωτισμό της εξουσίας”.

“Η εξαγγελία Μητσοτάκη για μεταφορά του ΕΝΦΙΑ στους δήμους είναι μία ιστορική μεταρρύθμιση, που θα έχει διαρθρωτικές επιπτώσεις και μακάρι να γίνει”, αναφέρει με τη σειρά του ο Δρ. Μιχάλης Πεγκλής, ιδιοκτήτης της εταιρείας Athensbnb Κτηματική και πρώην σύμβουλος του πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά και του προέδρου της Νέας Δημοκρατίας Κυριάκου Μητσοτάκη. Την άποψή του αυτή τη βασίζει σε δύο επιχειρήματα-μεγάλες αλλαγές, όπως τις χαρακτηρίζει: ” Πρώτον, τερματίζει την αδιαφάνεια και τον κομματισμό. Τα 2,6 δισ. που σήμερα εισπράττονται από τον ΕΝΦΙΑ είναι όσο περίπου και τα κονδύλια που αποδίδονται στους δήμους από την κυβέρνηση πέρα από τα ίδια έσοδα που έχουν. Η διάθεση των κονδυλίων αυτών σήμερα γίνεται σε καθεστώς αδιαφάνειας και διακριτικής μεταχείρισης δημάρχων, σύμφωνα με τις «συμπάθειες» του εκάστοτε υπουργού και της κυβέρνησης, ενώ αφήνει χώρο και για σκάνδαλα. Παραμένει ένα παλαιοκομματικό φέουδο που καμία κυβέρνηση δεν είχε τολμήσει να καταργήσει καθώς τις δίνει 3 δισεκατομμύρια να τα μοιράζει με μία υπογραφή όπου θέλει.

Δεύτερον, φέρνει μεγαλύτερη λογοδοσία και διαφάνεια. Οι δήμοι θα έχουν πλέον την αρμοδιότητα να αυξάνουν ή να μειώνουν τον ΕΝΦΙΑ στα ακίνητα του δήμου τους και να λογοδοτούν στους δημότες γι’ αυτό. Η αρμοδιότητα αυτή θα ισχύει από τον πρώτο χρόνο, που θα εισπραχθεί βέβαια στον 2ο χρόνο. Η μεταρρύθμιση αυτή θα δημιουργήσει ένα πλαίσιο κινήτρων και αντικινήτρων στην καλύτερη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης προς όφελος των δημοτών.

Ευθεία απειλή στα συμφέροντα των τοπικών κοινωνιών η μεταφορά του ΕΝΦΙΑ στους δήμους

“Πρόκειται για εγγύηση για τη διαιώνιση της ανισότητας μεταξύ των περιοχών της χώρας”, τονίζει ο τέως υπουργός Εσωτερικών Αλέξης Χαρίτσης. “Η μεταφορά του ΕΝΦΙΑ στους δήμους, με ταυτόχρονη περιστολή της χρηματοδότησής τους από τον κρατικό προϋπολογισμό, αποκαλύπτει το πραγματικό σχέδιο της Νέας Δημοκρατίας για την Τοπική Αυτοδιοίκηση κι αποτελεί εγγύηση για τη  διαιώνιση της ανισότητας μεταξύ των περιοχών της χώρας, ανάλογα με την οικονομική αξία της γης τους, σημειώνει και προσθέτει σχετικά:

” Οι αντικειμενικές αξίες των ακινήτων στον τόπο κατοικίας του ίδιου διαφέρουν -εκ των πραγμάτων- σημαντικά από εκείνες λ.χ. των ορεινών ή παραμεθόριων ή γεωγραφικά απομονωμένων περιοχών της χώρας. Η υποκατάσταση, λοιπόν, μέρους των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων της Αυτοδιοίκησης από το φόρο ακίνητης περιουσίας που παράγεται και εισπράττεται σε κάθε τόπο και ο οποίος είναι συνάρτηση της αξίας των ακινήτων, αλλά και της πυκνότητας δόμησης, θα σήμαινε απλά τη θεσμοθέτηση της πλήρους ανισότητας και την απόλυτη αφαίμαξη των οικονομικά ασθενέστερων τοπικών κοινωνιών. Παράλληλα, η κανονιστική αρμοδιότητα των Δήμων (όπου βεβαίως προβλέπεται συνταγματικά) δεν ανήκει σε «έναν Δήμαρχο», αλλά στα συλλογικά αιρετά όργανα των Δήμων, δηλαδή στα Δημοτικά Συμβούλια”.

Τέλος, δεν παραλείπει να κατηγορήσει τον πρωθυπουργό για δογματικό νεοφιλελευθερισμό: “Η πολιτική της ΝΔ για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, έτσι όπως αποκαλύφθηκε αυτές τις μέρες από τον κ. Μητσοτάκη, συμπυκνώνει την πεμπτουσία του νεοφιλελεύθερου δόγματος. Συνδυάζει την οικονομική αφαίμαξη των δήμων μέσω της μείωσης της χρηματοδότησής τους από το κράτος, τη διαιώνιση της υποστελέχωσής τους με τη διατήρηση του κανόνα «1 προς 5» για τις προσλήψεις στο δημόσιο που φανατικά υποστηρίζει το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης και την ιδιωτικοποίηση μέσα από την εκχώρηση κρίσιμων λειτουργιών των ΟΤΑ σε ιδιώτες.

Κατόπιν τούτων, οι διακηρύξεις του κ. Μητσοτάκη περί ισότητας ευκαιριών για όλους τους πολίτες αποδεικνύονται κενές περιεχομένου. Στη λογική της Νέας Δημοκρατίας δεν υπάρχουν πολίτες αλλά πελάτες που θα απολαμβάνουν τόσες υπηρεσίες όσες αντέχει η τσέπη τους”.

«Η πρόταση Μητσοτάκη για την μεταφορά του ΕΝΦΙΑ στους Δήμους αποτελεί πρόταση ισοπέδωσης της λειτουργίας τους», υπογραμμίζει ο τέως Βουλευτής Έβρου του ΣΥΡΙΖΑ, Δημήτρης Ρίζος. “Η πρόταση του κ. Μητσοτάκη, δηλαδή η αντικατάσταση των διασφαλισμένων από τον κρατικό προϋπολογισμό πόρων μέσω των ΚΑΠ (Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων), από τα έσοδα που θα έρχονται μέσω ΕΝΦΙΑ, είναι μια πρόταση που είχε κατατεθεί από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ήδη κατά την συζήτηση για το Πρώτο Μνημόνιο, ακριβώς στο πλαίσιο της περικοπής των δημόσιων δαπανών. Θέλω να πω, είναι ένα καθαρά «νεοφιλελεύθερης κοπής» μέτρο, το οποίο στοχεύει αποκλειστικά στην μείωση των πόρων από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, αναφέρει και εκτιμά πως οι δήμοι θα απωλέσουν έσοδα άνω του 1 δις. ευρώ και παραθέτει τις παρενέργειες του μέτρου: “Τα έσοδα μέσω του ΕΝΦΙΑ υπολείπονται θεαματικά της σταθερής χρηματοδότησης που λαμβάνουν οι Δήμοι από τον Κρατικό Προϋπολογισμό. Ο κ. Μητσοτάκης δεν διευκρίνισε ποιος θα πληρώσει αυτήν την «μαύρη τρύπα». Οι πολίτες; Οι Δημοτικές Αρχές τι θα κάνουν για να μπορέσουν να καλύψουν αυτή τη διαφορά στα έσοδα; Θα αναγκαστούν να ανεβάσουν τους δημοτικούς φόρους περαιτέρω; Θα αναγκαστούν να παραδώσουν σε ιδιώτες βασικές λειτουργίες του Δήμου τους (καθαριότητα, πρόνοια, πολιτιστικές δραστηριότητες κτλ) για να αντέξουν στην περικοπή των εσόδων; Και τι «αντίκτυπο» θα έχει αυτό στους πολίτες”;

Ταυτόχρονα, επισείει τον κίνδυνο δημιουργίας δήμων πολλαπλών ταχυτήτων, “καθώς οι πλούσιοι Δήμοι όπου τα ακίνητα έχουν μεγάλες αντικειμενικές αξίες ή υπάρχει αυξημένη οικιστική δόμηση θα γίνουν ακόμη πλουσιότεροι, ενώ οι οικονομικά ασθενέστεροι δήμοι, θα κληθούν να αντιμετωπίσουν μεγάλη μείωση στα έσοδά τους. Να σημειώσω δε ,σε αυτό το σημείο, ότι μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που έφερε ο «Κλεισθένης 1» που ψήφισε η σημερινή Κυβέρνηση, πέραν της θέσπισης της απλής αναλογικής, είναι η θέσπιση νέων κριτηρίων για την κατανομή των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, μέτρο που φέρνει δικαιοσύνη καθώς ενισχύει σημαντικά τους ορεινούς και νησιωτικούς δήμους, τους Δήμους με μεγάλα ποσοστά ανεργίας κτλ».

Ο αρθρογράφος με ειδίκευση στα θέματα αυτοδιοίκησης Γιώργος Τερζάκης προτιμά να δώσει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα σχετικά: “Στο Δήμο Πετρούπολης η φοροδοτική ικανότητα των κατοίκων είναι χαμηλή, άρα ο φορολογικός συντελεστής θα είναι χαμηλότερος από εκείνο του Δήμου Κηφισιάς όπου αντίστοιχα η φοροδοτική ικανότητα είναι μεγαλύτερη. Αυτό απο πρώτη ματιά μοιάζει να είναι κοινωνικά δίκαιο. Είναι όμως έτσι;

Η είσπραξη αυτού του φόρου θα γίνεται ανταποδοτικά στο επίπεδο του κάθε Δήμου, δηλαδή εάν στη Πετρούπολη εισπραχθεί ΕΝΦΙΑ 10 εκ. θα γίνουν αντίστοιχα έργα ύψους 10 εκ. ευρώ. Στη Κηφισιά αντίστοιχα θα εισπραχθούν 60 εκ και θα γίνουν έργα 60 εκ. Το ύψος των έργων θα καθορίζεται ανάλογα με τη φοροδοτική ικανότητα και όχι με βάση τις πραγματικές ανάγκες του κάθε Δήμου. Η ταξική διαφοροποίηση θα ενταθεί και οι κοινωνικές ανισότητες θα μεγαλώνουν περισσότερο.

Στη συνέχεια, αξίζει να πάμε στο επίπεδο του κάθε Δήμου (από τους προαναφερθέντες) και να δούμε τις διαφοροποιήσεις που θα προκαλέσει η πρόταση Μητσοτάκη εντός του καθενός.

Στο Δήμο Πετρούπολης εκτός από τη λαϊκή πλειοψηφία υπάρχουν και εύπορα στρώματα, τα οποία απαιτώντας μεγαλύτερες παροχές (περισσότερα έργα), θα έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν μεγαλύτερο φόρο από τα φτωχότερα στρώματα που κατοικούν στον ίδιο Δήμο. Τα στρώματα αυτά θα θεωρούν πώς η περιουσία τους υποτιμάται από την έλλειψη γενικότερων υποδομών θεωρώντας πως θα ήταν προτιμότερο να μετοικήσουν σε ευπορότερες περιοχές πχ. στη Κηφισιά.

Αντίστοιχα στη Κηφισιά τα φτωχά στρώματα θα πιέζονται από την υψηλότερη φορολογία, στην οποία δεν θα μπορούν να ανταποκριθούν και μακροπρόθεσμα θα οδηγούνται στη μετοίκηση πχ στη Πετρούπολη. Είναι σαφής λοιπόν ο ταξικός χαρακτήρας του μέτρου και οι ταξικές διαφοροποιήσεις που θα δημιουργήσει. Το παραπάνω παράδειγμα μπορεί να είναι απλοϊκό, όμως δείχνει τις τάσεις που θα δημιουργηθούν από την επιβολή του μέτρου”.