“Συνεχής δημόσια επένδυση στα δημόσια αγαθά και στην έρευνα και όχι παραχώρησή τους”

Της Αφροδίτης Παπαθανάση

Το ζήτημα της διαχείρισης των κοινωνικών αγαθών και των υποδομών δικτύων ιστορικά έχει αποτελέσει ένα από τα κρίσιμα σημεία,  πολιτικού, κοινωνικού και οικονομικού διαλόγου,πολιτικής θέσης και αντιπαράθεσης σε σχέση με τον προσδιορισμού της “προοδευτικής” και “συντηρητικής” πολιτικής θέσης και αντίληψης στην Ελλάδα και διεθνώς. 

Η συζήτηση αυτή, αναζωπυρώθηκε τελευταία με αφορμή το κυβερνητικό νομοσχέδιο για τη διαχείριση των υδάτων. Φέρνει αντιμέτωπες τις παραπάνω διαφορετικές πολιτικές – οικονομικές σχολές, επιλογές, για τον ρόλο του κράτους, της αγοράς, της αυτοδιοίκησης, σε σχέση με τον χαρακτήρα και την ιδιοκτησία και τον βαθμό εποπτείας επί των δημοσίων αγαθών, των υποδομών, της έρευνας και της Γνώσης. 

Παλαιότερα δε τον “ιδιωτικό Χώρο” σε παγκόσμιο επίπεδο εκπροσωπούσαν δεκάδες χιλιάδες επιχειρήσεις, πολλές φορές με κρατικοδίαιτα συμβόλαια και πλάτες δημοσίου (ισχύει ακόμη σε αρκετές χώρες όπως και στην  Ελλάδα) τώρα ακόμη και αυτός ο χώρος συρρικνώνεται από τον απόλυτο έλεγχο μερικών δεκάδων εταιρειών και υπερ πλουσίων.  

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, τα κράτη και κυβερνήσεις όσο αποεπενδύουν στα κλασσικά δημόσια αγαθά, σε δίκτυα αλλά και στην Παιδεία και την Έρευνα, επί της ουσίας, όπως θα δούμε και παρακάτω στο κείμενο, αποδυναμώνονται σε σχέση με την ισχύ που αποκτούν ταχύτατα επί δημόσιων υποδομών και Γνώσης, όμιλοι και εξωθεσμικοί. 

Η μάχη για την Ευρώπη και τα κράτη μέλη γίνεται μια συνεχή μάχη άμυνας, με νομοθεσία έναντι ολιγοπωλίων και με μέτρα για την προστασία πληθυσμού και καταναλωτών. Ερχόμαστε δηλαδή να θεραπεύσουμε πληγές, όχι να κατευθύνουμε τις εξελίξεις.

Αλλά και όσο χάνεται ο έλεγχος και η ποιότητα παροχής και τα τιμολόγια των υπηρεσιών επί δημοσίων αγαθών, ο πολίτης αισθάνεται την αδικία και την αδυναμία της Πολιτείας να τον υπερασπιστεί, οδηγώντας τον σε κρίση εμπιστοσύνης έναντι Θεσμών και Αξιών.

Η ΑΠΟΨΗ ΠΟΥ ΘΕΛΕΙ ΙΣΧΥΡΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΣΕ ΕΡΕΥΝΑ, ΠΑΙΔΕΙΑ, ΥΓΕΙΑ, ΥΠΟΔΟΜΕΣ.

✅️ Υπάρχει η θέση ότι για τα αγαθά που είναι είναι ζωτικής σημασίας για την ανθρώπινη επιβίωση, την αξιοπρέπεια, τη δημοκρατία και την κοινωνική συνοχή, πρέπει να εξαιρούνται από τη λογική του κέρδους και να τελούν υπό ισχυρή δημόσια εποπτεία.

✅️Η πρόσβαση σε καθολική υπηρεσία, υψηλή ποιότητα σε προσιτό κόστος, όπως καθαρό νερό, περίθαλψη, εκπαίδευση και ηλεκτρισμό αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Ο δημόσιος έλεγχος διασφαλίζει ότι η παροχή τους γίνεται με γνώμονα το κοινωνικό όφελος και την ισότητα, αποτρέποντας τον αποκλεισμό ευάλωτων ομάδων.

Παραδείγματα: Το Παρίσι και το Βερολίνο αναγκάστηκαν να προχωρήσουν σε επαναδημοτικοποίηση του νερού (remunicipalisation) μετά από χρόνια ιδιωτικής διαχείρισης, καθώς οι ιδιώτες ανέβασαν κατακόρυφα τις τιμές και σταμάτησαν να επενδύουν στη συντήρηση των δικτύων. Αντίστοιχα, η πλήρης ιδιωτικοποίηση των σιδηροδρόμων στη Μεγάλη Βρετανία τη δεκαετία του ’90 οδήγησε σε σοβαρά προβλήματα ασφάλειας, ακριβά εισιτήρια και υποβάθμιση των γραμμών, αναγκάζοντας το κράτος να επανέλθει σε μοντέλα δημόσιας εποπτείας.

✅️Το Δικαίωμα στην Ύπαιθρο, τη Φύση και τις Επόμενες Γενεές:
Δικαίωμά του να ζούμε στα χωριά μας, δικαιώματα των νέων γενεών στη Φύση, ζητήματα που ενισχύθηκαν από τη συνεχή καταστροφή των περιφερειών και του φυσικού περιβάλλοντος.

Η διατήρηση του φυσικού πλούτου, των δασών, των ακτογραμμών και της βιοποικιλότητας θεωρείται συλλογική κληρονομιά. Οι υποστηρικτές αυτής της άποψης τονίζουν ότι η άναρχη εμπορευματοποίηση της φύσης και η καταστροφή των οικοσυστημάτων για χάρη μεγάλων επενδύσεων υποθηκεύουν το μέλλον των επόμενων γενεών.

Παραδείγματα: Οι έντονες κοινωνικές αντιδράσεις στην Αλβανία για την τουριστική αξιοποίηση προστατευόμενων βιοτόπων και παρθένων ακτογραμμών από επενδυτικά σχήματα που συνδέονται με την οικογένεια Τραμπ, αποτελούν χαρακτηριστική περίπτωση όπου το τοπικό οικοσύστημα θυσιάζεται για τη γεωπολιτική και οικονομική επιρροή κροίσων.

Η καταστροφή παραλιακών ζωνών και ο ολικός ή μερικός αποκλεισμός πρόσβασης του κόσμου στη θάλασσα, στην νότια Ευρώπη από άναρχη δόμηση μεγάλων τουριστικών μονάδων.

✅️Το Δικαίωμα στην κατοικία, καθώς όλη η Ευρώπη χάνει πολύ γρήγορα τα σπίτια στον αστικό ιστό.

Σε όλη την Ευρώπη, η ανεξέλεγκτη δράση των επενδυτικών κεφαλαίων (real estate funds), οι πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης και ο τουριστικός εξοστρακισμός (gentrification) στερούν το δικαίωμα στη στέγαση από τους μόνιμους κατοίκους και τη νέα γενιά.

Παραδείγματα: Πόλεις όπως η Βαρκελώνη και το Άμστερνταμ έχουν επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στο Airbnb και στις εξαγορές ολόκληρων οικοδομικών τετραγώνων από ξένα funds, αναγνωρίζοντας ότι χωρίς κρατική παρέμβαση, οι ντόπιοι εκδιώκονται από τα σπίτια τους.

✅️ Απάντηση στη συγκέντρωση ψηφιακής ισχύος. Δικαιώματα της κοινωνίας στην επιστημονική και τεχνολογική εξέλιξη, στην πληροφορία χωρίς τις κατευθύνσεις των αλγορίθμων, να μην είναι η Γνώση και η Πληροφορία τελικά τα νέα εργαλεία επιβολής των κροίσων του κόσμου, 

Στον 21ο αιώνα, η έννοια της υποδομής δεν περιορίζεται στους σωλήνες του νερού ή στις ράγες των τρένων. Οι αλγόριθμοι, τα μεγάλα δεδομένα (Big Data) και οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν τις νέες ψηφιακές λεωφόρους της ανθρωπότητας. Όταν οι υποδομές αυτές αφήνονται στην απόλυτη «αυτορύθμιση» της αγοράς, μετατρέπονται σε εργαλεία επιβολής μιας παγκόσμιας οικονομικής ελίτ, απειλώντας την ίδια τη δημοκρατία.

✅️ Η Συγκέντρωση Ψηφιακής Ισχύος

Η Γνώση και η Πληροφορία κινδυνεύουν να γίνουν τα νέα εργαλεία υποδούλωσης. Όταν ελάχιστοι δισεκατομμυριούχοι ελέγχουν τα ψηφιακά κανάλια μέσω των οποίων ενημερώνεται η κοινωνία, αποκτούν τη δύναμη να διαμορφώνουν την πολιτική ατζέντα παγκοσμίως.

 Το παράδειγμα του X (πρώην Twitter) και του Έλον Μασκ: Η εξαγορά και η διαχείριση της πλατφόρμας ανέδειξαν τον κίνδυνο της αλγοριθμικής μεροληψίας. Η εσκεμμένη αλλαγή των αλγορίθμων για την ενίσχυση συγκεκριμένων πολιτικών απόψεων, η χαλάρωση των κανόνων κατά της ρητορικής μίσους και η προώθηση προσωπικών συμφερόντων απέδειξαν ότι ένα «ψηφιακό δημόσιο τετράγωνο» δεν μπορεί να λειτουργεί ως ιδιωτικό φέουδο χωρίς κανέναν έλεγχο.

✅️ Η Χειραγώγηση της Αλήθειας μέσω της “Κονσέρβας Πληροφορίας”

Οι αλγόριθμοι των μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών (Big Tech) είναι σχεδιασμένοι με ένα και μοναδικό κριτήριο: τη μεγιστοποίηση του χρόνου ενασχόλησης του χρήστη (engagement) για την παραγωγή διαφημιστικού κέρδους. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της δημιουργίας ψηφιακών θαλάμων αντήχησης (echo chambers), όπου ο χρήστης τροφοδοτείται με προκατασκευασμένη πληροφορία («κονσέρβα») που επιβεβαιώνει τις προκαταλήψεις του, πολώνοντας την κοινωνία.

Το παράδειγμα του σκανδάλου Cambridge Analytica: Η παράνομη χρήση των δεδομένων εκατομμυρίων χρηστών του Facebook για την αλγοριθμική στόχευση ψηφοφόρων με ψευδείς ειδήσεις (fake news) επηρέασε καθοριστικά εκλογικές αναμετρήσεις και δημοψηφίσματα (όπως το Brexit).

✅️ Απάντηση στα κλειστά συστήματα, τα μονοπώλια στην Υγεία και τις Επιστήμες. Η έλλειψη τεχνολογικής δικαιοσύνης και της δυνατότητας πρόσβασης της κοινωνίας στα οφέλη επεκτείνεται και στην επιστημονική πρόοδο. Η ανάπτυξη των σύγχρονων φαρμάκων, της ιατρικής τεχνολογίας και των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) ελέγχεται και από πατέντες και κλειστούς αλγορίθμους.

✅️ Το πρόβλημα της δικαιοσύνης: Αν αυτοί οι αλγόριθμοι ανήκουν αποκλειστικά σε 3-4 τεχνολογικούς κολοσσούς της Silicon Valley (Google, Microsoft/OpenAI, κ.λπ.), τότε οι εταιρείες αυτές ελέγχουν τη «μήτρα» της μελλοντικής ιατρικής.

Παράδειγμα:  Η “Βιομηχανική” Κατοχύρωση: Παρατηρείται το φαινόμενο εταιρείες AI να κατοχυρώνουν μαζικά πατέντες για χιλιάδες μόρια που ανακάλυψαν οι αλγόριθμοί τους, προτού καν δοκιμαστούν σε ανθρώπους. Αυτό σημαίνει ότι ιδιωτικοποιούν προκαταβολικά τη μελλοντική θεραπεία ασθενειών, αποκλείοντας δημόσια πανεπιστήμια και φτωχότερα κράτη από το να αναπτύξουν φθηνά, γενόσημα φάρμακα. 

Η ΑΠΟΨΗ ΠΟΥ ΘΕΛΕΙ  ΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΡΥΘΜΙΣΤΗ ΣΕ ΕΡΕΥΝΑ, ΠΑΙΔΕΙΑ, ΥΓΕΙΑ, ΥΠΟΔΟΜΕΣ.

Στην άλλη πλευρά της αντίληψης για την διαχείρισης των κοινωνικών αγαθών, των εξελίξεων στις επιστήμες και στα λογισμικά και την ιδιοκτησία των υποδομών δικτύων αλλά και της Γνώσης, έρχεται η θέση ότι ο Ιδιωτικός Τομέας, μπορεί να διαθέσει οικονομικούς πόρους για την ανάπτυξη όλων αυτών και κατά συνέπεια να αναλάβει τον  ολικό ή μερικό έλεγχο τους και την διαχείρισή τους.

Ακόμη και σε αυτήν την άποψη πρέπει πλέον να κατανοήσουμε, ότι δεν μιλάμε απλά και γενικά για μερικές δεκάδες χιλιάδες επιχειρήσεις που “ελέγχουν” το σύστημα, αλλά, στο Δυτικό Κόσμο – γιατί η Κίνα είναι άλλη κατάσταση – για μερικούς δεκάδες επιχειρηματίες/ επιχειρήσεις  που θέλουν να ελέγξουν τα πάντα όλα. 

❌️ Να καταθέσουμε δηλαδή τα όπλα, τον πλούτο και το μέλλον του κόσμου σε ελάχιστους υπερ πλουσιούς που θα καθορίζουν τα νομοθετήματα κυβερνήσεων και θα κρατούν το κλειδωμένο για ίδιον όφελος του κουτί της Γνώσης. 

❌️ Η Προσέγγιση της Αγοράς και της “Αυτορύθμισης”.

 Επιχειρηματολογούν ότι ο δημόσιος τομέας συχνά υποφέρει από γραφειοκρατία και έλλειψη πόρων, ενώ αντίθετα, η ιδιωτική πρωτοβουλία μπορεί να  εισάγει τεχνογνωσία και κεφάλαια.
Υποστηρίζεται ότι το κράτος δεν χρειάζεται να είναι ιδιοκτήτης, αλλά «ρυθμιστής» που θέτει τους κανόνες μέσω Ανεξάρτητων Αρχών, θεωρώντας ότι ο ανταγωνισμός θα ρίξει τελικά τις τιμές. Στον τομέα της τεχνολογίας, οι υποστηρικτές της αγοράς θεωρούν ότι η έλλειψη ρύθμισης ευνοεί την καινοτομία και την ταχύτερη ανάπτυξη νέων εργαλείων.

❌️ Έτσι προωθείται η Ιδιωτική Πρωτοβουλία σε Υγεία, Παιδεία και Έρευνα:
Προωθείται η ενίσχυση της ιδιωτικής εκπαίδευσης (π.χ. ίδρυση μη κρατικών κερδοσκοπικών πανεπιστημίων) και της ιδιωτικής υγείας ως κυρίαρχων πυλώνων, με το επιχείρημα ότι αποσυμφορίζουν το δημόσιο σύστημα, προσελκύουν ξένα κεφάλαια και προσφέρουν περισσότερες επιλογές στους πολίτες. Στον τομέα της επιστήμης και των φαρμάκων, η άποψη αυτή θεωρεί ότι οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες είναι οι μόνες που διαθέτουν το οικονομικό μέγεθος για να χρηματοδοτήσουν την έρευνα για νέες θεραπείες. 

❌️Προωθείται η μεταφορά δικτύων υψηλής και μέσης τάσης για ηλεκτρισμό, δικτύων υδάτων, σιδηροδρόμων και έργων Υποδομής, όχι απλά σε ιδιωτική επενδυτική συμμετοχή, αλλά σε καθολικό έλεγχο με περιορισμούς ρύθμισης από τις κυβερνήσεις,

❌️ Η συνεχής συγκέντρωση πλούτου, εξουσίας σε λίγα μόνο άτομα και ομίλους.

https://wir2026.wid.world/insight/global-economic-inequity/

Το πλουσιότερο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού ελέγχει περίπου το 37% έως 40% του συνολικού παγκόσμιου πλούτου.

Το πλουσιότερο 10% κατέχει το 75% (τα τρία τέταρτα) όλης της περιουσίας του πλανήτη.

Το φτωχότερο 50% της ανθρωπότητας (περίπου 4 δισεκατομμύρια άνθρωποι) μοιράζεται μόλις το 2% του παγκόσμιου πλούτου.

Η κορυφή των δισεκατομμυριούχων: Σύμφωνα με την έκθεση της Oxfam, οι 12 πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο κατέχουν περισσότερη περιουσία από το 50% της ανθρωπότητας 

❌️Η δύναμη των κροίσων & ηγετών να καταστρέφουν οικονομίες, περιοχές και λαούς, συνέβη ιστορικά για παράδειγμα στη Αφρική, συνεχίζει σήμερα από οικογένειες σε περιοχές του πλανήτη.

❌️Η τρομακτική για την εξέλιξη της κοινωνίας δύναμη ισχυρών στην εξέλιξη των φαρμάκων, της ιατρικής, των επιστήμων και ειδικά των έλεγχο των διαφόρων πλατφορμών και δικτύων.

             Τι σημαίνει αυτό; 

❌️Έλεγχος στα Φάρμακα και την Ιατρική (Big Pharma).

Μονοπώλια πατεντών: Αποκλειστικά δικαιώματα παραγωγής κρατούν τις τιμές σε φάρμακα που σώζουν ζωές τεχνητά υψηλές. Κέρδος έναντι ανάγκης: Η έρευνα κατευθύνεται σε χρόνια νοσήματα που απαιτούν καθημερινή φαρμακευτική αγωγή, παραμελώντας σπάνιες ασθένειες. Επιρροή σε θεσμούς: Χρηματοδοτήσεις σε πανεπιστήμια και ιατρικά περιοδικά επηρεάζουν τις επίσημες θεραπευτικές οδηγίες. Ανισότητα πρόσβασης: Οι φτωχότερες χώρες αποκλείονται συχνά από νέες θεραπείες λόγω κόστους.

❌️Έλεγχος σε Πλατφόρμες και Δίκτυα (Big Tech) Ιδιωτικές εταιρείες αποφασίζουν ποιες ιδέες, ειδήσεις ή πολιτικές απόψεις θα προβληθούν και ποιες θα αποσιωπηθούν. Μονοπώλιο υποδομών: Ελάχιστοι παίκτες ελέγχουν τους διακομιστές (cloud computing) και τα υποθαλάσσια καλώδια ίντερνετ, έχοντας τη δύναμη να «σβήσουν» ολόκληρες ιστοσελίδες.

Οι πλατφόρμες δύναται να προωθούν περιεχόμενο που προκαλεί οργή και διχασμό, καθώς αυτό αυξάνει τον χρόνο παραμονής των χρηστών και τα διαφημιστικά έσοδα. Χειραγώγηση εκλογών: Η στοχευμένη πολιτική διαφήμιση μέσω προσωπικών δεδομένων επηρεάζει άμεσα το εκλογικό σώμα σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η συζήτηση που άνοιξε για το νερό, συζήτηση που γίνεται στην κοινωνία, δείχνει ότι οι πολίτες αντιλαμβάνονται τη σημασία της μάχης αυτής. Για το δημόσιο αγαθό του νερού, τις απαιτούμενες δημόσιες υποδομές για αυτό, έναντι των συμφερόντων πχ της ΤΕΡΝΑ και εταιρειών πώλησης νερού.

Και για τις προοδευτικές δυνάμεις, η θέση χωρίς αστερίσκους υπέρ του δημόσιου χαρακτήρα των αγαθών –από το νερό μέχρι τον αλγόριθμο και τους ανοικτούς κώδικες– δεν είναι μια παρωχημένη ιδεοληψία. Είναι μια σύγχρονη, επιτακτική ανάγκη για τη διασφάλιση της ποιότητας ζωής, της αλήθειας, της υγείας και του μέλλοντος των επόμενων γενεών απέναντι στην ολοκληρωτική εμπορευματοποίηση της καθημερινότητάς, αλλά και στο όφελος της κοινωνίας από τις εξελίξεις στον τομέα της Υγείας, Επιστημών, Τεχνολογίας.