“Εμείς επιλέγουμε πώς θα κοιτάζουμε τον ίσκιο μας!”

Ο Ανδρέας Καρακώστας μιλάει στην Εν Δελφοίς για το λογοτεχνικό πρωτόλειό του “Ασύμπτωτες Διαδρομές”

Εν Δελφοίς, Έντυπη Έκδοση, 6 Μαρτίου

Κυκλοφόρησε πριν από λίγες εβδομάδες και δεν πέρασε απαρατήρητο! Ο λόγος για την πρώτη λογοτεχνική εμφάνιση του Ανδρέα Καρακώστα, συντοπίτη μας στο εδώ και λίγα χρόνια και Προέδρου του Λιμενικού Ταμείου Γαλαξιδίου, ο οποίος με το “παραμύθι για μεγάλους”, όπως αρέσκεται να το χαρακτηρίζει, τις “ασύμπτωτες διαδρομές” πραγματοποιεί την πρώτη του καταγραφή στο λογοτεχνικό τοπίο της χώρας. Και αν κρίνουμε από την υποδοχή που γνώρισε από πανελλαδικής κυκλοφορίας Μέσα ενημέρωσης, μόνο απαρατήρητη δεν περνάει!

Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου η Εν Δελφοίς συνομίλησε μαζί του ανοίγοντας μια ευρεία γκάμα θεμάτων. Η διαδικασία και η περιπέτεια της συγγραφής, η σχέση λογοτεχνίας και δημοσιογραφίας, το αποτύπωμα της κρίσης στον καθένα μας ειδικότερα και στο κοινωνικό σώμα γενικότερα, αλλά και οι ευκαιρίες για έμπνευση που προσφέρει η ζώσα πραγματικότητα στον τόπο μας συνθέτουν το θεματολογικό καμβά αυτής της συνομιλίας. 

Διαβάστε σχετικά: Στα βιβλιοπωλεία οι “Ασύμπτωτες διαδρομές” του Ανδρεά Καρακώστα!

Συνέντευξη στον Ηλία Τσίγκα

• Επιλέγεις την πρωτοπρόσωπη γραφή. Εξήγησέ μας λίγο αυτή την επιλογή: Δεν σκέφτηκες να υιοθετήσεις οπτική παντογνώστη αφηγητή και να γράψεις σε τρίτο πρόσωπο;

Εκ φύσεως, έχω μια αλλεργία με τους παντογνώστες, με τα σηκωμένα φρύδια και τους προτεταμένους δείκτες των χεριών, ως εκ τούτου δεν φαντάζομαι ότι και να το επιχειρούσα θα μου έβγαινε… Οι «ασύμπτωτες διαδρομές» συνειδητά επιλέγουν να μιλήσουν για το έωλο όλων αυτών που αρέσκονται να υποδύονται ρόλους όπως αυτοί που εικάζω υπαινίσσεσαι στο ερώτημά σου. Γι’ αυτό και ο λιτός, δωρικός θα τολμούσα να πω σε κάποιες περιπτώσεις λόγος, γι’ αυτό και η απουσία πλουμιστών αναφορών, που έτσι κι αλλιώς δεν ταιριάζουν ούτε σε μένα, ούτε στο παραμύθι μου.

• Στο βιβλίο περιγράφεις ασύμπτωτες διαδρομές ηρώων, ατόμων και πρωταγωνιστών της πρώτης ύλης του συγγραφέα. Παίζει ρόλο στο ασύμπτωτο των διαδρομών ότι ζούμε στην ουσία σε μια κατακερματισμένη κοινωνία; Όξυνε την πραγματικότητα αυτή το ασύμπτωτο των διαδρομών ή δεν έχει μεγάλη σχέση;

Και ναι και όχι! Θέλω να πω, είναι φυσικό σε ταραγμένες περιόδους -όπως αυτή που ζούμε τα τελευταία χρόνια- να έρχονται στην επιφάνεια, με λιγότερο ή όχι απροσδόκητο τρόπο, οι αντιφάσεις μας. Και μαζί, το… μύχιο των θέλω, των φόβων, των εσωτερικών μας συγκρούσεων, που συχνά κοντράρουν – αντιπαρατίθενται με το μακιγιάζ που ο καθένας μας έχει επιλέξει, γιατί συνειδητά το επέλεξε ή συνθηκολόγησε με τις επιλογές άλλων, να προβάλει εαυτόν προς τα έξω. Κι από την άλλη: Πάντοτε δεν ήμασταν εμείς αυτοί που επιλέγαμε, από αισθητική ή σκοπιμότητα, την γωνία που θα κοιτάζαμε τον ίσκιο μας; Από καταβολής κόσμου αυτό δεν συμβαίνει;

• Αν ισχύει, έστω σε κάποιο βαθμό, δυσχέρανε την πρόθεσή σου να δει ο αναγνώστης ψήγματα του εαυτού του μέσα από τους πρωταγωνιστές του βιβλίου; Αυτός δεν είναι άλλωστε σε γενικότερο φόντο και ένας από τους κεντρικούς στόχους κάθε έργου τέχνης και κάθε μορφής καλλιτεχνίας;

Από τις πρώτες αντιδράσεις ανθρώπων που το διάβασαν, η αίσθηση είναι ότι δεν τα έχει πάει άσχημα… Δεν κοκορεύομαι, δεν θα σηκώσω το λειρί μου, αλλά πιστεύω βασίμως ότι το εγχείρημα του να ταυτιστεί ή να παραλληλιστεί ο αναγνώστης με κάποιον από τους πρωταγωνιστές ή έστω κάποιες επιλογές του, επιτυγχάνεται. Τώρα το κατά πόσον μπορεί κανείς να συνθηκολογήσει με το… γλυκόπικρο του πράγματος, αυτό είναι άλλη ιστορία! 

• Σκέφτηκες καθόλου κατά τη διάρκεια και τη διαδικασία της συγγραφής να σταματήσεις, να εγκαταλείψεις το εγχείρημα; Γιατί;

Θα μιλήσω ευθέως: Ναι, το σκέφθηκα. Όχι μια, αρκετές φορές. Και φαντάζομαι ο λόγος είναι γιατί αυτή η θαυμάσια διαδικασία σε απογυμνώνει και σε ξεζουμίζει μαζί. Έχω γράψει πολλές χιλιάδες λέξεις στην ζωή μου, αλλά τούτο είναι τελείως διαφορετικό. Γιατί σε ταξιδεύει κι εσένα τον ίδιο, τρώγοντας απ’ την σάρκα σου, τις εικόνες, τις πτυχές σου. Έχει μια ιδιότυπη ασκητική το όλο εγχείρημα. Θέλει πείσμα και θέλει πίστη… Και την επομένη που ξαναρχίζεις να πληκτρολογείς συμβαίνει πάλι το ίδιο. Και πάλι και πάλι.

• Έχεις αποσυρθεί από εκείνο που ονομάζουμε μάχιμη δημοσιογραφία. Η συγγραφή του βιβλίου αποτέλεσε για σένα μια αντίδραση στην συνήθεια της γραφής, έπαιξε αυτό κάποιο ρόλο;

Ίσως, αλλά, έχω την αίσθηση, όχι μεγάλη. Στο δικό μου μυαλό, οι ασύμπτωτες διαδρομές, σχετίστηκαν εξ’ αρχής με την ανάγκη αποτύπωσης πτυχών, λιγότερο ευδιάκριτων, λιγότερο ορατών, αυτής τις πολυεπίπεδης κρίσης που πέρασε η χώρα. Την γεύση ήθελα να καταγράψω. Την στυφή γεύση πίσω ή ανάμεσα στα νούμερα και στους υπολογισμούς που αποδείχθηκαν λάθος. Τραγικά λάθος… Και μαζί μ’ αυτούς κι εμείς οι ίδιοι, ή τέλος πάντων ορισμένοι από εμάς που δεν αδράξαμε την ευκαιρία, που υποκύψαμε στον ιδιότυπο λήθαργό μας, προσπαθώντας πονηρά να διαφυλάξουμε αυτά που μάθαμε ν’ αποκαλούμε κεκτημένα.

• Η δημοσιογραφία δεν παύει να είναι επάγγελμα, βιοπορισμός. Στον πυρήνα της λογοτεχνικής συγγραφής βρίσκεται η διάθεση ή η ανάγκη έκφρασης. Συμπίπτουν αυτά τα δύο ή πρόκειται για… ασύμπτωτες διαδρομές;

Στον βαθμό που η ανάγκη έκφρασης καλείται να ανασύρει την τεχνική της αποτύπωσης της σκέψης πάνω στο χαρτί, νομίζω ναι. Πρέπει να έχεις μια στοιχειώδη άνεση στην καταγραφή των σκέψεων ή των εικόνων σου. Βοηθάει να έχεις ασχοληθεί με τον γραπτό λόγο, αλλά μέχρις εκεί. Εσείς ειδικά κε Τσίγκα, γνωρίζω ότι διαβάζετε πολύ και, το ξέρετε καλά: Έχουν γραφθεί τόσο όμορφα πράγματα από ανθρώπους που δεν είχαν την παραμικρή σχέση με το επάγγελμα…

• Τι στίγματα θεωρείς ότι έχει αφήσει η κρίση στη βαθιά κοινωνία και για πόσο καιρό, νομίζεις;

Νομίζω ότι οι πληγές θα επουλωθούν τελικά, αλλά τα σημάδια τους θα μας τις θυμίζουν για δεκαετίες… Δεν είναι μόνο οικονομικό το ζήτημα. Είναι κυρίως οικονομικό, αλλά τ’ απόνερά του άγγιξαν κάθε κύτταρο της ελληνικής κοινωνίας, εκείνης που κάποτε νόμισε πως ξεμπέρδεψε με την Βαλκανική καταγωγή της κ.λπ.-κ.λπ. Σε αντίθεση με τους ανθρώπους της δικής μου ηλικίας, η σημερινή γενιά είναι σε μεγάλο βαθμό απαλλαγμένη από ονειροφαντασίες, στερεότυπα, παραδοχές κ.λπ. Αυτά που κάποτε εμείς θεωρούσαμε αξίωμα, δεδομένα, ή στόχους ζωής, τα σημερινά παιδιά, με τις εικόνες που τους κληροδοτήσαμε, γελάνε… Δεν μπαίνουν καν στον κόπο να μας κράξουν!

• Πολλοί θεωρούν πως οι διαμένοντες στην επαρχία πέρασαν λιγότερο επώδυνα την οικονομική κρίση και τις πολυεπίπεδες παρενέργειές της. Συμφωνείς; Και γιατί;

Νομίζω ναι. Κι εγώ έχω την ίδια αίσθηση, ότι η πλειοψηφία όσων εξ ημών ζήσαμε τα τελευταία χρόνια εκτός μεγάλων αστικών κέντρων, είχαμε την τύχη να ζήσουμε όλη αυτή την χρεοκοπία, τον αποπληθωρισμό, λίγο στα μαλακά. Το γιατί, εικάζω, σχετίζεται με το μικρότερο ποσοστό δανεικών βαλαντίων στο παντελόνι… Δεν είναι στην κουλτούρα της επαρχίας, η πιστωτική με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται. Εκτός αυτού βέβαια, το γεγονός ότι υπάρχει η δυνατότητα μικρότερης ή μεγαλύτερης πρόσβασης στα βασικά αγαθά, είναι παράμετρος που δεν μπορεί ν’ απαξιωθεί.

Δεν θα ξεχάσω κε Τσίγκα ποτέ την εικόνα που έτυχε όπως και πολλοί άλλοι, να βρεθώ αντιμέτωπος τα πρώτα χρόνια της κρίσης, σε μια από τις επισκέψεις μου στην Αθήνα: Βγαίνω με έναν φίλο για τσιγάρο στο μπαλκόνι, συζητούμε περί ανέμων και υδάτων με χιουμοριστική διάθεση, είναι απόγευμα, δεν έχει νυχτώσει, ο περαστικός κόσμος πολύς. Στο απέναντι πεζοδρόμιο, παραπλεύρως της πολυκατοικίας που βρισκόμουν, ένας κάδος. Κάδος απορριμμάτων. Ο κυριούλης που σταματάει μπρος του, κανονικά ντυμένος, θέλω να πω δεν έδινε την αίσθηση ανθρώπου που ζει στην πενία, μας ρίχνει μια λοξή ματιά, γυρίζει ανοίγει το καπάκι κι αρχίζει να ξεδιαλέγει πράγματα μέσα απ’ τα σκουπίδια! Έπαθα σοκ. Δεν ξέρω εάν ήταν η εικόνα που με σόκαρε περισσότερο αυτού του ανθρώπου, ή η απορριμμένη ματιά του φίλου μου, που όπως μου εξήγησε, ήταν πλέον εξοικειωμένος σε ανάλογες παραστάσεις…

• Πρώτη ύλη του έργου σου αποτέλεσε η περίοδος της κρίσης και η προσωπική πορεία των ηρώων-πρωταγωνιστών σου. Η κοινωνική τοιχογραφία του Γαλαξιδίου, της Άμφισσας κι εν γένει της ευρύτερης περιοχής, ως προσωπικό βίωμα σε καθημερινή βάση, παρέχει ερεθίσματα συγγραφής;

Προφανώς ναι. Διαφέρει το ύφος, διαφέρουν τα ζητούμενα και τα προτάγματα ίσως, αλλά ναι. Σίγουρα ναι. Ζητούμενο όμως πίσω από ένα γραπτό του είδους, δεν είναι μόνο η πρώτη ύλη. Κατ’ εμέ στόχος θα πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά της… διαπίστωσης. Το δια ταύτα, στο τέλος…

• Ανδρέα, σε ευχαριστώ για τη συνομιλία μας!

Κι εγώ θέλω να σας ευχαριστήσω θερμά για την φιλοξενία που επιφυλάξατε στις «ασύμπτωτες διαδρομές» και την ευχάριστη συζήτησή μας.